با وجود سیاستهای دولت برای کنترل بازار و سقفگذاری قیمتها، قیمت روغن خوراکی در شهریور ۱۴۰۴ با رشد ۴۵ درصدی نسبت به سال گذشته به مرز ۹۰ هزار تومان برای بطری ۹۰۰ گرمی رسید. بررسیها نشان میدهد مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی، از سیاستهای ارزی تا کاهش تولید و واردات، در شکلگیری این گرانی نقش داشتهاند.
سیاستهای متناقض و کاهش تولید داخلی
یکی از دلایل اصلی افزایش قیمت روغن، تناقض در مصوبههای وزارت صمت و شرکت بازرگانی دولتی است. تأخیر در تخصیص سهمیه ذخایر استراتژیک و نبود پایش دقیق موجودی انبارها، جریان عرضه را مختل کرد. در نتیجه، کارخانهها به دلیل کمبود ارز و کاهش انگیزه تولید، ظرفیت خود را پایین آوردند و بازار با کمبود عرضه مواجه شد.
تأخیر در تخصیص ارز و افزایش هزینه واردات
بانک مرکزی وعده تثبیت نرخ ارز نیما در سطح ۶۹ هزار تومان را داده بود، اما تخصیصها با تأخیر چند هفتهای انجام شد. واردکنندگان روغن خام ناچار شدند با دلار آزاد تسویه کنند یا محمولهها را متوقف سازند. این موضوع هزینه تمامشده تولید را ۱۰ تا ۱۲ هزار تومان برای هر بطری افزایش داد.
وابستگی بیشتر به واردات و کاهش خودکفایی
- تولیدکنندگان داخلی دانههای روغنی مانند کلزا و آفتابگردان به دلیل بلوکه شدن ارز صادراتی، توان خرید نهاده جدید را از دست دادهاند.
- کاهش بارندگی و توقف طرحهای کشت قراردادی در خوزستان و گلستان، ضریب خودکفایی روغن خوراکی را از ۱۲ درصد به ۹ درصد کاهش داده است.
این شرایط موجب شد کارخانجات به واردات پرهزینه از روسیه و قزاقستان روی آورند و وابستگی بازار به ارز خارجی افزایش یابد.
فشار بازار جهانی و کاهش واردات پالم
گزارشهای گمرک نشان میدهد واردات روغن خام از مالزی و اندونزی در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ حدود ۱۸ درصد کاهش یافته است. همزمان، افزایش تقاضای چین و هند برای پالم و رشد هزینه حملونقل جهانی، مسیر تأمین محمولههای ایران را دشوارتر کرده است.
شکاف ارزی و نابرابری میان واردکنندگان
شرکتهای بزرگ دولتی به منابع ارزی دسترسی دارند، اما واردکنندگان خرد ناچارند ارز را از بازار آزاد تهیه کنند. اختلاف ۳۹ هزار تومانی میان نرخ آزاد و نیمایی، قیمت تمامشده را حداقل ۸ درصد افزایش داده و زمینه احتکار یا توقف عرضه را فراهم کرده است.
رشد تقاضای فصلی و فشار مضاعف بر بازار
با آغاز پاییز و افزایش سفارش صنایع غذایی و قنادیها برای شب یلدا، تقاضای روغن در دو هفته نخست مهرماه ۱۵ درصد افزایش یافت. این رشد تقاضا در حالی رخ داد که عرضه کارخانهای ثابت مانده بود و همین موضوع به جهش دوباره قیمتها دامن زد.
بازار سیاه و گسست در نظام توزیع
طبق گزارش اتحادیه بقالان، فاصله قیمت کارخانه و بازار عمدهفروشی به ۱۲ درصد رسیده است. این اختلاف باعث شکلگیری بازار سیاه شده و برخی روغنها با برچسب تولید تازه اما با قیمتهای غیررسمی تا ۱۱۰ هزار تومان عرضه میشوند. ضعف نظارت در زنجیره توزیع، از کارخانه تا خردهفروشی، زمینهساز این نابسامانی شده است.
جمعبندی
افزایش قیمت روغن خوراکی به ۹۰ هزار تومان نتیجه مجموعهای از سیاستهای ناکارآمد، تأخیرهای ارزی، کاهش تولید داخلی و فشار بازار جهانی است. در حالی که دولت با سقفگذاری قصد مهار قیمتها را داشت، این سیاستها عملاً به کاهش عرضه و رشد بازار سیاه منجر شد. به نظر میرسد بدون اصلاح ساختار تأمین ارز، حمایت از تولید داخلی و تقویت نظارت بر شبکه توزیع، کنترل قیمت روغن در بازار امکانپذیر نخواهد بود.
**لادن ثنائی**
دبیر گروه فرهنگ و هنر
لادن ثنائی روزنامهنگار فرهنگی، منتقد هنری و پژوهشگر حوزه فرهنگ و هنر با بیش از پانزده سال تجربه حرفهای در زمینه نقد هنری، گزارشنویسی فرهنگی و پوشش رویدادهای هنری است. تمرکز اصلی وی بر نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر ایران، جریانشناسی هنر متعهد و بررسی نسبت هنر با مسائل اجتماعی و فرهنگی جامعه میباشد.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه الزهرا است. همچنین دورههای تخصصی نقد هنری، زیباییشناسی و مدیریت فرهنگی را در مراکز معتبر داخلی گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد و تحلیل هنری مشارکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
ثنائی فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد با نوشتن نقدهای هنری برای نشریات تخصصی هنر آغاز کرد. با گسترش فعالیتهایش در حوزه روزنامهنگاری فرهنگی، وی موفق به تولید گزارشهای متعددی در زمینه نمایشگاههای هنری، جشنوارهها، حراجیها و جریانهای هنری معاصر ایران شد. نقدهای تحلیلی و عمیق وی همواره مورد توجه هنرمندان، منتقدان و جامعه هنری کشور قرار گرفته است.
وی از سال ۱۳۹۶ به تیم تحریریه مجله خبری لادن پیوسته و به عنوان دبیر گروه فرهنگ و هنر در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، سردبیری وی بر جهتگیری فرهنگی و هنری مجله تأثیر چشمگیری داشته و گزارشها و نقدهای دقیق وی درباره هنر معاصر ایران، با استقبال گسترده مخاطبان مواجه شده است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی ثنائی در نقد هنرهای تجسمی معاصر ایران، تحلیل جریانهای هنری متعهد، بررسی حراجیهای هنری و گزارشنویسی فرهنگی است. وی همچنین در زمینه مصاحبه با هنرمندان، کیوریتوری نمایشگاهها و مشاوره هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد ثنائی در نقد هنری مبتنی بر شناخت عمیق تاریخ هنر، آگاهی از جریانهای معاصر جهانی، توجه به بستر اجتماعی اثر هنری و پرهیز از قضاوتهای سطحی و سلیقهای است. وی در نقدهای خود بر تحلیل ساختار فرمال اثر، بررسی لایههای معنایی و توجه به بافت تولید اثر تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن هنرمندان نقاش ایران است و در کمیتههای داوری چندین جشنواره و نمایشگاه هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**
