با افزایش استفاده از روغنهای گیاهی و کنار رفتن روغنهای جامد در سالهای اخیر، بحثهای گستردهای درباره ایمنی و تأثیرات روغن دانهها بر سلامتی شکل گرفته است. گروهی معتقدند این روغنها، بهویژه انواع صنعتی و فرآوریشده، عامل افزایش خطر ابتلا به بیماریهایی نظیر چاقی، ناباروری و حتی سرطان هستند. اما واقعیت علمی با آنچه در شبکههای اجتماعی منتشر میشود، تفاوت دارد.
روغن دانه چیست و کدام نوعها بیشتر در معرض انتقاد قرار دارند؟
روغن دانهها گروهی از روغنهای گیاهی هستند که از انواع مختلفی از دانهها استخراج میشوند. پرمصرفترین نمونهها شامل روغن کانولا، ذرت، دانه پنبه، هسته انگور، سویا، آفتابگردان، گلرنگ، سبوس برنج و بادامزمینی هستند. برخی این دسته را با عنوان «هشت روغن جنجالی» میشناسند.
این نگرانی عمدتاً به دلیل نحوه فرآوری شیمیایی این روغنها مطرح شده است؛ فرایندی که شامل مراحل متعدد مانند سفید کردن، بو زدایی، تصفیه حرارتی و استفاده از حلالهایی مانند هگزان برای استخراج روغن است. نتیجه نهایی محصولی است که از مواد مغذی تهی شده و ممکن است حاوی ترکیبات شیمیایی مضر باشد.
فرآوری بیشازحد؛ علت اصلی کاهش کیفیت تغذیهای
بر اساس نظر دکتر خولیا زامپانو، متخصص تغذیه، بسیاری از روغنهای دانهای در شرایط طبیعی سرشار از ویتامین E، ترکیبات آنتیاکسیدانی و فنولها هستند. اما با انجام فرآوریهای صنعتی برای بهبود طعم، ماندگاری و ظاهر، بخش زیادی از این مواد مغذی حذف میشود و جای خود را به روغنی میدهد که ارزش غذایی چندانی ندارد.
زامپانو هشدار میدهد که گرچه این نوع روغنها در ترکیب با رژیم غذایی متعادل و مصرف محدود میتوانند بدون خطر باشند، اما مصرف مداوم و فراگیر آنها بهویژه در غذاهای آماده، فستفودها و خوراکیهای صنعتی، میتواند در درازمدت به سلامت بدن آسیب برساند.
نکاتی کلیدی برای انتخاب روغن سالم
- تنوع در مصرف چربیها: ترکیب روغنهای دانهای با چربیهای سالمتر مانند روغن زیتون یا روغن نارگیل میتواند تعادل لازم را در رژیم غذایی حفظ کند.
- انتخاب نوع کمتر فرآوریشده: خرید روغنهایی که به روشهای فیزیکی و بدون مواد شیمیایی تهیه شدهاند، گزینهای ایمنتر محسوب میشود.
- بررسی برچسب ترکیبات: دقت در خواندن اطلاعات محصول، مانند میزان امگا ۶، وجود افزودنیها و نحوه استخراج روغن، نقش مهمی در انتخاب آگاهانه دارد.
در نهایت، مشکل اصلی نه خود روغنهای دانهای، بلکه روش تولید و میزان مصرف بیرویه آنهاست. استفاده هوشمندانه، متنوع و در کنار رژیم غذایی غنی از فیبر، ویتامین و مواد طبیعی میتواند تأثیرات این روغنها را کنترل کرده و سلامت فردی را در مسیر مطلوب حفظ کند.
لادن ثنائی
دبیر گروه فرهنگ و هنر
لادن ثنائی روزنامهنگار فرهنگی، منتقد هنری و پژوهشگر حوزه هنر است که بیش از ۱۵ سال در زمینه تولید محتوای فرهنگی، نقد آثار هنری و پوشش رویدادهای هنری فعالیت کرده است. نگاه تخصصی او بیشتر بر تحلیل هنر معاصر ایران، بررسی جریانهای هنری و مطالعه ارتباط میان هنر، جامعه و فرهنگ متمرکز است.
او دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه الزهرا است و در دورههای تخصصی نقد هنری، زیباییشناسی و مدیریت فرهنگی نیز حضور داشته است.
ثنائی فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه ۸۰ با انتشار یادداشتها و نقدهای هنری در رسانههای تخصصی آغاز کرد. در ادامه، با تهیه گزارشها و تحلیلهای فرهنگی درباره نمایشگاهها، جشنوارهها و جریانهای هنری، تجربه گستردهای در حوزه روزنامهنگاری هنر به دست آورد.
او از سال ۱۳۹۶ به عنوان دبیر گروه فرهنگ و هنر مجله خبری لادن فعالیت میکند و در هدایت محتوای فرهنگی این رسانه و انتشار مطالب تحلیلی درباره هنر معاصر نقش دارد.
حوزههای تخصصی لادن ثنائی شامل نقد هنرهای تجسمی، تحلیل آثار هنری، گزارشنویسی فرهنگی، گفتوگو با هنرمندان و بررسی روندهای فرهنگی و هنری جامعه است.
در فعالیتهای حرفهای خود، او تلاش میکند آثار هنری را در بستر تاریخی و اجتماعی آنها بررسی کند و با ترکیب دانش هنرشناسی و نگاه رسانهای، تحلیلهایی دقیق و قابل فهم برای مخاطبان ارائه دهد.
