رژیم کتوژنیک بهدلیل تأثیر سریع بر کاهش وزن و کنترل قند خون (طبق گزارش انجمن دیابت آمریکا، ADA 2022) شهرت یافته است، اما پژوهشهای اخیر دانشگاه علوم بهداشت تگزاس نشان میدهد که پاسخ بدن به این رژیم در مردان و زنان متفاوت است. در موشهای نر، رژیم کمکربوهیدرات و پرچربی موجب افزایش سلولهای پیریپذیر (senescent) و استرس اکسیداتیو شد؛ در حالی که موشهای ماده با حضور هورمون استروژن از این آسیبها مصون ماندند (SciTechDaily, 2023).
سلولهای پیریپذیر و استرس اکسیداتیو چرا مهماند؟
- سلولهای senescent: این سلولها پس از آسیب DNA یا استرس متابولیک وارد فاز غیرقابل تکثیر میشوند و با ترشح فاکتورهای التهابی، بر بافتهای سالم اثر منفی میگذارند. افزایش آنها ارتباط مستقیمی با پیری زودرس و بیماریهای متابولیک دارد (Nature Metabolism, 2021).
- استرس اکسیداتیو: تجمع رادیکالهای آزاد در سلولها میتواند به آسیب میتوکندریایی منجر شود و مرگ برنامهریزیشده سلولی را تشدید کند. در مطالعه تگزاس، موشهای نرِ تحت رژیم کتوژنیک تا ۲۵ درصد افزایش نشانگرهای اکسیداتیو داشتند، اما موشهای ماده با تزریق استرادیول (استروژن) این رقم به زیر ۵ درصد کاهش یافت.
نقش استروژن؛ سپری محافظ در بدن زنان
محققان دریافتند که تزریق استروژن به موشهای نر، از تجمع سلولهای senescent و افزایش استرس اکسیداتیو جلوگیری میکند. در سوی مقابل، مهار هورمون در موشهای ماده با داروی تاموکسیفن، آنها را در برابر آسیبهای رژیم کتوژنیک به وضعیتی مشابه موشهای نر رساند. این شواهد نشان میدهد اثرات متابولیک رژیمهای غذایی تنها به ترکیب مواد مغذی بستگی ندارد، بلکه هورمونهای جنسی هم نقش کلیدی دارند.
توصیههای کاربردی برای آقایان
برای کاهش خطرات ناشی از رژیم کتوژنیک، مردان میتوانند:
- پیش از شروع، با پزشک یا متخصص تغذیه درباره پایش نشانگرهای التهابی (CRP) و اکسیداتیو (MDA) مشورت کنند و در صورت لزوم دورهای مصرف کربوهیدرات را (مثلاً یک تا دو روز در هفته) افزایش دهند.
- مصرف منابع غنی از آنتیاکسیدان (سبزیجات برگسبز، توتها، چای سبز) و در صورت نظر کارشناس، مکمل ویتامین E یا C را در پروتکل خود بگنجانند.
رژیم کتوژنیک همچنان برای کنترل وزن و سطح قند خون مؤثر است، اما باید با آگاهی از تفاوتهای جنسی در پاسخ متابولیک و توجه به نشانگرهای سلامت سلولی اجرا شود. در آینده، مطالعات بالینی گستردهتر ممکن است راهکارهای دقیقتری برای بهینهسازی این رژیم در زنان و مردان ارائه دهند.
لادن ثنائی
دبیر گروه فرهنگ و هنر
لادن ثنائی روزنامهنگار فرهنگی، منتقد هنری و پژوهشگر حوزه هنر است که بیش از ۱۵ سال در زمینه تولید محتوای فرهنگی، نقد آثار هنری و پوشش رویدادهای هنری فعالیت کرده است. نگاه تخصصی او بیشتر بر تحلیل هنر معاصر ایران، بررسی جریانهای هنری و مطالعه ارتباط میان هنر، جامعه و فرهنگ متمرکز است.
او دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه الزهرا است و در دورههای تخصصی نقد هنری، زیباییشناسی و مدیریت فرهنگی نیز حضور داشته است.
ثنائی فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه ۸۰ با انتشار یادداشتها و نقدهای هنری در رسانههای تخصصی آغاز کرد. در ادامه، با تهیه گزارشها و تحلیلهای فرهنگی درباره نمایشگاهها، جشنوارهها و جریانهای هنری، تجربه گستردهای در حوزه روزنامهنگاری هنر به دست آورد.
او از سال ۱۳۹۶ به عنوان دبیر گروه فرهنگ و هنر مجله خبری لادن فعالیت میکند و در هدایت محتوای فرهنگی این رسانه و انتشار مطالب تحلیلی درباره هنر معاصر نقش دارد.
حوزههای تخصصی لادن ثنائی شامل نقد هنرهای تجسمی، تحلیل آثار هنری، گزارشنویسی فرهنگی، گفتوگو با هنرمندان و بررسی روندهای فرهنگی و هنری جامعه است.
در فعالیتهای حرفهای خود، او تلاش میکند آثار هنری را در بستر تاریخی و اجتماعی آنها بررسی کند و با ترکیب دانش هنرشناسی و نگاه رسانهای، تحلیلهایی دقیق و قابل فهم برای مخاطبان ارائه دهد.
