معاون محیطزیست طبیعی سازمان حفاظت محیطزیست از گسترش نگرانکننده دامنه و طول مدت وقوع حریقها در عرصههای طبیعی کشور خبر داد. این اظهارات در حالی مطرح میشود که ایران در سالهای اخیر با چالشهای فزایندهای در زمینه حفاظت از منابع طبیعی و مهار آتشسوزیها روبهرو بوده است. به گفته این مقام مسئول، تغییرات اقلیمی، خشکسالیهای پیاپی و فشارهای اقتصادی، شرایط را برای محیطزیست کشور دشوارتر کرده و نیاز به رویکردهای نوین و جامع برای مقابله با حریق را بیش از پیش نمایان ساخته است.
گسترش بیسابقه حریق در زاگرس و هیرکانی؛ زنگ خطر برای تنوع زیستی
بحران حریق در مناطق طبیعی ایران، وارد فاز نگرانکنندهای شده است. حمید ظهرابی، معاون محیطزیست طبیعی و تنوع زیستی سازمان حفاظت محیطزیست، با تأکید بر اینکه حریق اکنون یکی از جدیترین تهدیدات علیه تنوع زیستی ایران به شمار میرود، از افزایش تعداد، گستردگی و بازه زمانی وقوع آتشسوزیها خبر داد. وی اشاره کرد که در گذشته، حریق در منطقه زاگرس معمولاً از خردادماه آغاز و تا شهریور ادامه مییافت، اما اکنون این دوره از فروردین تا آذرماه گسترش یافته است. این تغییرات فصلی و زمانی، نشاندهنده تغییرات عمیقتر در الگوهای آب و هوایی و آمادگی بیشتر طبیعت برای آتشسوزیهای مخرب است. علاوه بر زاگرس، سایر مناطق کشور از جمله جنگلهای هیرکانی نیز در فصولی غیر از تابستان با آتشسوزیهای گستردهای دست و پنجه نرم میکنند که پیش از این مشاهده نمیشد. این گسترش بیسابقه، زنگ خطری جدی برای اکوسیستمهای حساس و تنوع زیستی منحصربهفرد ایران است که میتواند منجر به از بین رفتن گونههای گیاهی و جانوری و تخریب غیرقابل بازگشت خاک شود.
ریشههای عمیق آتشسوزیها: از تغییر اقلیم تا فشارهای اقتصادی
عوامل متعددی در تشدید بحران حریق در ایران نقش دارند که بسیاری از آنها ریشههای فراملی و داخلی دارند:
تغییر اقلیم و خشکسالیهای متوالی: افزایش دما، کاهش بارندگیها و به تبع آن خشک شدن پوشش گیاهی، شرایط ایدهآلی را برای شروع و گسترش آتشسوزیها فراهم میآورد. پوشش گیاهی خشک شده به مثابه سوختی آماده عمل میکند که با کوچکترین جرقه شعلهور میشود.
فشارهای اقتصادی و معیشتی: مشکلات اقتصادی جامعه، منجر به افزایش بهرهبرداری غیرمجاز از منابع طبیعی شده است. حضور افراد در جنگلها برای برداشت محصولات مرتعی و جنگلی، شکار غیرمجاز و فعالیتهای انسانی ناآگاهانه، احتمال وقوع آتشسوزی را به شدت بالا میبرد.
زمینخواری و تخریب سرزمین: سوداگری بر سر اراضی ملی و تلاش برای تغییر کاربری جنگلها و مراتع، یکی دیگر از عوامل محرک حریقهای عمدی و یا بیاحتیاطی در این مناطق است.
این عوامل در کنار هم، محیطزیست ایران را در برابر حریقهای گسترده و مکرر آسیبپذیرتر کردهاند و لزوم یک رویکرد چندوجهی را برای مقابله با این بحران ضروری میسازند.
استراتژیهای نوین سازمان محیطزیست برای مقابله با حریق و مشارکت مردمی
سازمان حفاظت محیطزیست برای مقابله با موج فزاینده حریقها، راهبردهای جدیدی را در دستور کار قرار داده است. با توجه به اینکه حدود ۱۲ درصد از مساحت کشور (نزدیک به ۱۹.۸ میلیون هکتار) تحت مدیریت این سازمان قرار دارد و از نظر تنوع زیستی بسیار غنی هستند، حفاظت از آنها نیازمند امکانات و رویکردهای مدرن است. این اقدامات شامل:
استقرار نیرو و افزایش سرعت عمل: حضور مأموران محیطزیست در مناطق حساس، بهویژه در ارتفاعات که حریق با سرعت بالایی گسترش مییابد، در افزایش سرعت واکنش اولیه نقش کلیدی دارد.
تمرکز بر پیشگیری، پیشآگاهی و پیشبینی: سازمان رویکرد خود را از صرف اطفاء حریق به سمت اقدامات پیشگیرانه سوق داده است.
مشارکت مردمی و آموزش جوامع محلی: در منطقه زاگرس که از کانونهای اصلی آتشسوزی است، با شناسایی ظرفیتهای محلی، آموزش و تجهیز جوامع محلی، تیمهای مردمی برای مقابله با حریق تشکیل شدهاند. این گروهها با شناخت از منطقه، در مهار سریع آتشسوزیها مؤثر عمل میکنند. در همین راستا، یک همایش دو روزه در استان لرستان با حضور فعالان حوزه حریق برگزار شد تا تجربیات موفق به اشتراک گذاشته شده و الگوی مشارکت مردمی برای زاگرس توسعه یابد.
آینده مدیریت حریق با سامانههای هوشمند: رصد ماهوارهای و پیشبینی دقیق
تکیه بر فناوریهای نوین و هوشمندسازی، بخش مهمی از راهبردهای سازمان حفاظت محیطزیست برای مدیریت و پیشگیری از حریق است:
سامانه پیشبینی و شناسایی حریق: قراردادی با یک مجموعه تخصصی منعقد شده که سامانهای را توسعه داده است و میتواند وقوع حریق را تا سه روز قبل در نقاط مختلف کشور پیشبینی کند. این سامانه با استفاده از الگوریتمهای هوش مصنوعی، دما، رطوبت، میزان ماده سوختنی، سرعت و جهت باد را تحلیل کرده و نقاط با احتمال آتشسوزی را مشخص میکند. همچنین، قابلیت شناسایی آتشهای فعال را دارد که به عملیات اطفاء کمک شایانی میکند. دقت این سامانهها در دنیا بین ۷۰ تا ۸۵ درصد است و سامانه ایرانی نیز در همین بازه ارزیابی شده است.
استفاده از دوربینها و سنسورهای پایش: در جنگلهای هیرکانی و پارکهای ملی، نصب دوربینها و سنسورهای تشخیص آتش و حرکت در دستور کار است تا در کوتاهترین زمان ممکن، حریق اعلام شود. این فناوری در پارک ملی گلستان نیز که پروژه هوشمندسازی آن متوقف شده بود، در حال احیا و بهروزرسانی است.
نقش شرکتهای دانشبنیان داخلی: شرکتهای دانشبنیان داخلی موفق به طراحی سامانههایی شدهاند که حتی با دوربینهای معمولی نیز قادر به تشخیص آتش هستند، که این امر فرصتی برای توسعه بومی این فناوریها فراهم آورده است.
دیجیتالی کردن اطلاعات محیطبانی: سازمان در نظر دارد دفاتر قدیمی محیطبانی را جمعآوری کرده و با استفاده از دستافزارهای هوشمند، ثبت اطلاعات روزانه را به صورت دیجیتال انجام دهد. این امر به تحلیل بهتر دادهها و درک جامعتر از وضعیت مناطق حفاظتشده، پراکنش حریق و شناسایی تخلفات کمک شایانی خواهد کرد.
با ترکیب راهبردهای نوین، مشارکت مردمی و بهرهگیری از هوش مصنوعی و فناوریهای پیشرفته، سازمان حفاظت محیطزیست در تلاش است تا تابآوری کشور در برابر حریقهای ویرانگر را افزایش داده و از سرمایههای طبیعی ایران به بهترین شکل صیانت کند.
مطالب مرتبط
- وزیر تندروی صهیونیست از آمادگی پزشکان برای اجرای حکم اعدام اسرای فلسطینی خبر داد
- مرگ ناگهانی دانشآموز در مدرسه سوزا: ابعاد پنهان حادثه و ضرورت شفافسازی
- مازندران در مسیر بهبود ایمنی جادهای؛ تلفات حوادث رانندگی ۱۸ درصد کاهش یافت
- بازپرس پرونده قتل عروس فومنی از دستگیری چند مظنون خبر داد؛ تحقیقات برای رازگشایی ادامه دارد
**لادن ثنائی**
دبیر گروه فرهنگ و هنر
لادن ثنائی روزنامهنگار فرهنگی، منتقد هنری و پژوهشگر حوزه فرهنگ و هنر با بیش از پانزده سال تجربه حرفهای در زمینه نقد هنری، گزارشنویسی فرهنگی و پوشش رویدادهای هنری است. تمرکز اصلی وی بر نقد و تحلیل هنرهای تجسمی معاصر ایران، جریانشناسی هنر متعهد و بررسی نسبت هنر با مسائل اجتماعی و فرهنگی جامعه میباشد.
**تحصیلات**
وی دارای مدرک کارشناسی ارشد پژوهش هنر از دانشگاه هنر تهران و کارشناسی نقاشی از دانشگاه الزهرا است. همچنین دورههای تخصصی نقد هنری، زیباییشناسی و مدیریت فرهنگی را در مراکز معتبر داخلی گذرانده و در کارگاههای متعدد نقد و تحلیل هنری مشارکت فعال داشته است.
**سوابق حرفهای**
ثنائی فعالیت حرفهای خود را از اواخر دهه هشتاد با نوشتن نقدهای هنری برای نشریات تخصصی هنر آغاز کرد. با گسترش فعالیتهایش در حوزه روزنامهنگاری فرهنگی، وی موفق به تولید گزارشهای متعددی در زمینه نمایشگاههای هنری، جشنوارهها، حراجیها و جریانهای هنری معاصر ایران شد. نقدهای تحلیلی و عمیق وی همواره مورد توجه هنرمندان، منتقدان و جامعه هنری کشور قرار گرفته است.
وی از سال ۱۳۹۶ به تیم تحریریه مجله خبری لادن پیوسته و به عنوان دبیر گروه فرهنگ و هنر در این رسانه فعالیت میکند. در این مدت، سردبیری وی بر جهتگیری فرهنگی و هنری مجله تأثیر چشمگیری داشته و گزارشها و نقدهای دقیق وی درباره هنر معاصر ایران، با استقبال گسترده مخاطبان مواجه شده است.
**تخصصها و حوزههای کاری**
تخصص اصلی ثنائی در نقد هنرهای تجسمی معاصر ایران، تحلیل جریانهای هنری متعهد، بررسی حراجیهای هنری و گزارشنویسی فرهنگی است. وی همچنین در زمینه مصاحبه با هنرمندان، کیوریتوری نمایشگاهها و مشاوره هنری تجربه قابل توجهی دارد.
**روششناسی حرفهای**
رویکرد ثنائی در نقد هنری مبتنی بر شناخت عمیق تاریخ هنر، آگاهی از جریانهای معاصر جهانی، توجه به بستر اجتماعی اثر هنری و پرهیز از قضاوتهای سطحی و سلیقهای است. وی در نقدهای خود بر تحلیل ساختار فرمال اثر، بررسی لایههای معنایی و توجه به بافت تولید اثر تأکید دارد.
**عضویت در نهادهای تخصصی**
وی عضو انجمن منتقدان و نویسندگان هنر ایران و انجمن هنرمندان نقاش ایران است و در کمیتههای داوری چندین جشنواره و نمایشگاه هنری معتبر کشور مشارکت داشته است.
**آخرین بهروزرسانی: بهمن ۱۴۰۴**
